05-06-202416 gesprekken over cultuur

Onze Plek in Zwolle

Nederland is in transitie. Een grote ombouw van het land staat in de steigers en overal in het land zien we nu al onze eigen leefomgeving veranderen. Wat betekenen deze veranderingen voor de bewoners en gebruikers van wijken, straten of gebieden? En in het bijzonder, welke waarde hechten wij hierbij aan erfgoed en culturele plekken? In het project Onze Plek onderzoeken we welke relatie mensen hebben met erfgoed, cultuur en hun omgeving en wat het voor hen betekent als de leefomgeving verandert als gevolg van de grote transities in Nederland.

 

16 ontwerpers nodigden we uit om gesprekken te voeren met groepen mensen over hun plek. Ontwerpers als gesprekleider? Ja, want ontwerpers zijn bij uitstek in staat om verbindende elementen te vinden tussen ogenschijnlijk onverenigbare doelen, zachte waarden te herkennen en benoemen en de bewoners en gebruikers van een gebied te inspireren om over hun plek na te denken. De gesprekken zijn gevoerd met al reeds gevormde groepen mensen: verenigingen, scholieren, azc bewoners, kasteleins. Het zijn daarmee niet de standaard bewoners die op inspraakbijeenkomsten komen en ook niet de bewoners die sowieso al vaak van zich laten horen via social media of het loket bij gemeentes. Het zijn de meer verborgen stemmen, die nog geen plek krijgen in het huidige participatieproces. En het werkte goed om een gesprek te hebben met groepen die op een bepaalde manier een gezamenlijk belang deelden. De ontwerpers kunnen in zo’n groep een methodische taal vinden om het juiste gesprek te voeren. Het is voor de meeste mensen een niet alledaags onderwerp om het over te hebben. Ga maar eens na hoe je zelf zou vertellen over de kwaliteiten van je eigen straat of wijk. Al snel gaat het gesprek over sociale elementen, niet zozeer over de fysieke omgeving. De ontwerper als gespreksleider wist hier goed vorm aan te geven. Met de vrouwen uit het AZC is het gebruiken van taal bijvoorbeeld geen optie, maar door verbeelden, collages, mapping en doorvragen probeerden ieder met zijn eigen aanpak de deelnemers een beetje los te krijgen en het gesprek te verdiepen.

Onze Plek in Garrelsweer  

De 16 gesprekken hebben inmiddels plaatsgevonden. En wat we ophalen uit de gesprekken is wellicht niet waar we naar op zoek waren, maar daarmee niet minder interessant. Want eigenlijk wilden we horen wat de relatie van burgers is met cultuur historisch erfgoed of kunst in de openbare ruimte. Maar dit is iets wat niet persé op deze manier boven komt drijven. Om te wortelen op een plek, hoeft een plek niet mooi of bijzonder te zijn. Het wortelen is een automatisch proces. Zodra mensen ergens wonen, komt er een maakcultuur op gang. We gaan de omgeving proberen te vormen naar onze eigen culturele waarden en behoeftes.

Zo boeren bewoners van Heeswijk Dinther al 25 jaar biologische teelt in een mini, op het eerste gezicht willekeurig in het landschap geplaatste, volkstuincomplex. Al deze tuineigenaren blijken tuinbouw op een bepaalde manier in hun familiegeschiedenis te hebben. Voor en met de straatjongeren uit de kansarme wijk Feijenoord wordt 20 jaar geleden zeer succesvol een skatecomplex opgezet in een dan lege en loze straat. Die straat krijgt nu opeens een bestemming  tot luxe woonwijk, een toplocatie aan het water. In Arnhem is een burgerinitiatief van 300 huishoudens naarstig opzoek naar voldoende grond om op een betere manier, met oog voor dier, milieu en natuur, voedsel te produceren via het herenboeren concept. Een leerlingenraad in Rotterdam Zuid waarvan tijdens het gesprek blijkt dat al deze leerlingen nog geen 5 jaar in Nederland wonen: ze zien hun wijk veranderen en maken zich zorgen over hun plek hierin. Ja, het wordt mooi en chic zelfs, er komen grote parken en een heel nieuw stadsstrand. Maar hoe verhoudt deze nieuwe werkelijkheid zich tot de bewoners van de sociale huurwoningen aan de andere kant van de weg?

Wat me opvalt in de gesprekken is de bereidwilligheid van de mensen die we gesproken hebben om zich aan te passen en naar nieuwe mogelijkheden te zoeken. En het blijkt zelfs dat verandering op zich mensen inspireert om nieuwe vergezichten te creëren, nieuwe dromen en verlangens te hebben voor een betere toekomst. Sommige deelnemers gaven aan dat het een stukje van de Nederlandse cultuur is, 'Nederland eigen', om om te kunnen gaan met verandering. Omdat we in een delta wonen, waar verandering en aanpassing altijd al nodig was. Wat de grote verrassing van de gesprekken is, en eigenlijk een grote blinde vlek, is dat de mensen zélf de culturele waarde van een plek zijn. Het uitnodigen van mensen bij het nadenken over veranderingen maakt ze meelevend en meewerkend. Het negeren van ons grootse culturele kapitaal zal niet alleen zorgen voor polarisatie, ze niet betrekken bij de ingrijpende transitie die Nederland nu doormaakt is het kind met het badwater weggooien.

Onze Plek in Garrelsweer

Onze Plek is een project van Platform OntwerpNL in opdracht van het ministerie OCW. Van Onze Plek wordt een publicatie gemaakt. Deze wordt op 4 juli gepresenteerd tijdens de Dag van de Ontwerpkracht. De directie Erfgoed en Kunsten, van het ministerie OCW, zal de nieuwe Nota Ruimte voeden met o.a. de opbrengsten uit deze gesprekken


  Dorien de Voogt | juni 2024

Nieuwe Publicaties

Onderstaande publicaties zijn zolang de voorraad strekt, tegen verzendkosten te bestellen bij de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit: info@ruimtelijkekwaliteit.nl

  • Jaarverslag over 2022Jaarverslag over 2022

    In 2022 groeide de formatie van de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit en werden er tal van initiatieven genomen en activiteiten ontplooid. Financieel waren er de nodige tegenvallers.

    lees verder

  • Ruimtelijke Kwaliteit bij Fabrieksmatige WoningbouwRuimtelijke Kwaliteit bij Fabrieksmatige Woningbouw

    Meer goede woningen op de korte termijn én blijvende ruimtelijke kwaliteit met elkaar verenigen is het doel van het traject Ruimtelijke Kwaliteit bij Fabrieksmatige Woningbouw

    lees verder

  • Duurzame StadsgezichtenDuurzame Stadsgezichten

    De huizen in beschermde stadsgezichten worden ook verduurzaamd. Hoe is dat mogelijk zonder afbreuk te doen aan de ruimtelijke kwaliteit en de erfgoedwaarde?

    lees verder

Federatie Ruimtelijke Kwaliteit