Dat is mooi Nederland!

Redactioneel Oog voor Welstand, 15-12-2008

Complimenten, zegt het kabinet, de welstand heeft de vorige wetswijziging voorbeeldig uitgevoerd, en dus kunnen we er nu korte metten mee maken. Slinks wordt in een recent kabinetsstandpunt het enige instrument geschrapt waarmee een gemeente kan verhinderen dat ergens een lelijk bouwwerk verschijnt. Slinks, omdat gesuggereerd wordt dat gemeenten niets afgenomen wordt, maar dat ze juist iets krijgen, namelijk de unieke kans om integraal de ruimtelijke kwaliteit te beoordelen. Flauwekul, dat kan allang.
Het onafhankelijke welstandsadvies kan als verplichting wel uit de wet geschrapt worden, zegt het kabinet, en de welstandscriteria kunnen beter in het bestemmingsplan worden opgenomen. Dan regelen we dáár precies de afmetingen van een gebouw, de massa, de plaats op de kavel, het toegestane materiaal, de kleur en de architectonische verhoudingen. Dat zou eindelijk een ‘integrale ruimtelijke kwaliteitstoets’ mogelijk maken – maar het maakt tegelijk een einde aan welstand als zelfstandige weigeringsgrond voor een bouwvergunning.
’t Is kwatsch! Het is een absurde gedachte dat je criteria, die door hun aard culturele interpretatie behoeven, zou kunnen vastleggen in een document dat gericht is op de rechtszekerheid van de grondeigenaar. Het kabinet wil trouwens verstarrende bestemmingsplannen tegengaan en globale bevorderen. Komen ze met zo’n voorstel!
Stel, een briljant architect ontwerpt een wereldgebouw dat je niet van tevoren had kunnen bedenken. Voorbeeld: Guggenheimmuseum, Bilbao. Amorfe vormen van titanium. Tja, zegt de plantoelichter, past niet in m’n criteria. Ga je dan je bestemmingsplan aanpassen, of neem je een minder eigenwijze architect?
Het standpunt van het kabinet bevat veel woorden, maar geen steekhoudend argument om een einde te maken aan de onafhankelijke welstandscommissie en de zelfstandige welstandstoets. De politieke krachten die deregulering belijden en de welstand willen afschaffen hebben opnieuw de kop op gestoken. Maar net als in 1985 en 1995 rekenen we op het gezond verstand van de Tweede Kamer.
De afgelopen vijf jaar heeft de welstand een cultuuromslag doorgevoerd, waarbij de toetsende rol is aangevuld met een onafhankelijke (!) integrale advisering over ruimtelijke kwaliteit aan de voorkant. Zo moet het, want het één kan slecht zonder het ander. Dát is Mooi Nederland!

Flip ten Cate, hoofdredacteur